Szukaj - Prace - Top 10 - Dodaj pracę - Cz@t

Konstytucja 3 maja
Wersja do wydrukowaniaPraca w zip'ieWyślij na e-mail
Przedmiot: Historia
dodano: 2003-05-11
autor: korans

Wśród największych dzieł prawno-politycznych dawnej Rzeczpospolitej, Ustawa Rządowa 3 maja 1791r. Zajmuje miejsce szczególne. Jest ona bezspornie największą spuścizną ideowo- polityczną po niepodległej Rzeczpospolitej.

Zasady przyszłego ustroju Polski zawarte zostały w Konstytucji, oficjalnie nazwanej Ustawą Rządową. Projekt konstytucji opracowywany był w tajemnicy przed przeciwnikami reform, a wśród jego autorów wiodącą rolę odegrał Hugo Kołłątaj i Ignacy Potocki. W pracach nad projektem Ustawy Rządowej uczestniczył też król.
Pogarszająca się sytuacja polityczna Polski - m.in. w wyniku zarysowującego się ponownego zbliżenia prusko- rosyjskiego grożącego zahamowaniem dzieła reform- sprawiła, że przywódcy stronnictwa patriotycznego i król postanowili nie zwlekać z uchwaleniem Konstytucji. Widzieli w tym ratunek dla zagrożonej ojczyzny. Zdecydowano, że projekt Konstytucji zostanie przedstawiony sejmowi w dniu 3 maja 1791r, będącym pierwszym dniem wznowienia obrad sejmowych po przerwie Wielkanocnej. Liczono, że wielu posłów jak zwykle przedłuży ferie świąteczne, zwolennicy reform natomiast zobowiązali się stawić w tym dniu w komplecie.
W obawie przed czynnym wystąpieniem przeciwników reform wokół Zamku Królewskiego (miejsce obrad sejmowych) staneło wojsko, Zebrały się też tłumy mieszkańców Warszawy umiejętnie zaagitowanych przez działaczy Kuźnicy.
Odczytany projekt Konstytucji przyjęty został z entuzjazmem przez posłów i przysłuchująca się obradom publiczności. Protesty nielicznych opozycjonistów nie miały w tych warunkach znaczenia. Ustawa Rządowa została uchwalona i uroczyście zaprzysiężona przez króla, senatorów i posłów.
Konstytucja 3 maja 1791r. dokonywała zasadniczej przemiany przestarzałego ustroju politycznego Rzeczpospolitej. Zgodnie z duchem Oświecenia wprowadziła podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.

Treść Ustawy Rządowej 3 maja 1791r.

Artykuł pierwszy - stwierdził dominującą rolę religii katolickiej w państwie, przyznając jej charakter religii państwowej. Zapewnił, co prawda, tolerancję wyznaniom niekatolickim, jednakże zapowiadał kary sądowe dla katolików, którzy ulegliby pokusie większej atrakcyjności ideowej wyznań niekatolickich i przeszli do innego Kościoła.

Artykuł drugi - dotyczył pozycji stanu szlacheckiego w Rzeczpospolitej, Zagwarantowano szlachcie wszystkie uprawnienia, wynikające z nadań dawnych monarchów, od Władysława Jagiełły poczynając. Spośród których szczególną wagę miał akt Neminem captivabimus msi i uve victum z 1433r. gwarantujący członkom stanu szlacheckiego wolność od uwięzienia, chyba że na mocy wyroku sądowego. Prawo o sejmikach uchwalone dnia 24 marca 1791r. Prawo to ustalające m.in. skład Izby Poselskiej po 68 posłów z Wielkopolski, Małopolski i Litwy - łącznie 204 oraz senatu - 102 senatorów, 14 biskupów i 14 ministrów, łącznie 130 członków.

Artykuł trzeci - Ustawa o miastach - gwarantowała mieszczanom znaczny zakres samorządu i prawo do samostanowienia w wielu zasadniczych kwestiach. Zapewnili miastom spory zakres swobody, a także przyznając posesjonatom miejskim bezpieczeństwo osobiste. Na obszarze miast zapewniono równość prawną wszystkich mieszkańców niezależnie od stanu - mieszczańskiego czy szlacheckiego, zobowiązując osiadłą w miastach szlachtę do poddania się jurysdykcji miejskiej i miejskiemu sądownictwu. Zapewnił wolność osobistą i pełne prawa obywatelskie mieszczanom pochodzenia obcego, którzy przybyli na ziemie Rzeczypospolitej i osiedli w którymkolwiek z miast królewskich.

Artykuł czwarty - poświęcony ludności włościańskiej. Ustawodawcy Sejmu Czteroletniego nie zdecydowali się na naruszenie praw szlacheckich właścicieli ziemskich do korzystania z pańszczyzny i do sprawowania władzy nad ludnością poddańczą swoich dóbr. Ustawa Rządowa przyjęła włościaństwo ,, pod opiekę prawa i rządu krajowego". Zapewniając gwarancje państwową dla wszelkich umów zawieranych między właścicielami dóbr a chłopskimi posiadaczami ziemi szlacheckiej. Artykuł zawierał bardzo ważne postanowienie o nadaniu pełnej wolności każdemu włościaninowi przybyłemu lub powracającemu po ucieczce na ziemie polskie.

Artykuł piąty - przedstawiał zasady ustroju władz Rzeczypospolitej, wskazując, że źródłem wszelkiej władzy jest wola narodu (praktycznie wola większości społeczeństwa). W konsekwencji uznawał więc prawo reprezentacji narodu do dokonywania wszelkich i niczym nie ograniczonych zmian w ustroju państwa, byleby były one zgodne z wolą powszechną. Stosownie do doktryny Monteskiusza władze Rzeczypospolitej podzielono na: Sejm jako władze prawodawczą o znaczeniu przeważającym, władzę wykonawczą skupioną w rękach króla i odpowiedzialnego przed sejmem rządu, zwanego Strażą Praw, a wreszcie sądowniczą, sprawowaną prze trybunały w niczym nie uzależnione od króla lub rządu.

Artykuł szósty - poświęcony był organizacji Sejmu, który pozostał w Rzeczypospolitej naczelnym i praktycznie nie skrępowanym organem władzy, z wyraźną przewagą Izby Poselskiej nad Izbą Wyższą - Senatem. Zapewniono każdorazowemu składowi sejmu nieprzerwaną kadencję dwuletnią, co znaczyło, że oprócz odbywanej raz na dwa lata sesji zwyczajnej Sejm mógł być zwołany w tym samym składzie w wypadkach nagłej potrzeby. Posłowie uznani zostali za reprezentantów całego narodu, a nie tylko swoich bezpośrednich wyborców. Miało to znaczenie kapitalne, gdyż w ten sposób zlikwidowano instrukcje wyborcze, zmuszające dawniej posłów do zajmowania w czasie obrad stanowiska zaleconego im przez lokalne środowisko szlacheckie. Przede wszystkim jednak zniesiono liberum veto. Odtąd wszystkie decyzje sejmu miały zapadać większością głosów.

Artykuł siódmy - poświęcony został władzy wykonawczej Rzeczypospolitej, przede wszystkim królowi. Król był za swoje czynności państwowe przed nikim nieodpowiedzialny, z tym, że nie mógł wydawać żadnego aktu bez kontrasygnaty jednego spośród pięciu członków Straży Praw, których miał dobierać dowolnie spośród 14 dygnitarzy Rzeczypospolitej w randze misterialnej Król przestał odgrywać rolę, ,,trzeciego stanu sejmowego,, , był dożywotnim szefem rządu, głową państwa. Wprowadzono zasadę dziedziczności tronu polskiego(po Stanisławie Auguście korona miała przejść w ręce dynastii Wettinów).

Artykuł ósmy - powierzył sprawowanie wymiaru sprawiedliwości niezależnym sądom, z podziałem kompetencji według stanu osób przed trybunałami stojących. Nie wprowadzono więc zasady równości wobec prawa, przeciwnie nawet , z całą mocą podkreślono rozdział kompetencji zależnie od sytuacji społecznej oskarżonych lub stron procesowych.

Artykuł dziewiąty - na wypadek śmierci króla, jego niepoczytalności lub wzięcia w niewolę regencję w Rzeczypospolitej powierzał Straży Praw pod przewodnictwem królowej lub prymasa.

Artykuł dziesiąty - zajmował się problemem wychowania następcy tronu.

Artykuł jedenasty - tworzył pojęcie ,,siły zbrojnej narodowej" uznając armię za zorganizowaną część potencjału Rzeczypospolitej, przeznaczoną do obrony integralności państwa i suwerenności narodu. Było to bardzo nowoczesne sformułowanie zasady i celu istnienia siły zbrojnej, które legło u podstaw całej tradycji Wojska Polskiego po dzień dzisiejszy.

Konstytucja 3 maja mimo pewnych ograniczeń stanowiących ustępstwo na rzecz szlachty, otwierało drogę naprawy Rzeczypospolitej. Prowadziła Polskę w kierunku nowoczesnej monarchii parlamentarnej, dawała możliwość umocnienia państwa wewnętrznie i uniezależnienia się od obcych wpływów.

Konstytucja 3 maja przeszła do historii jako jedna z trzech wielkich dzieł konstytucyjnych XVIII w. Razem z konstytucją amerykańską 1787r. i z konstytucją rewolucyjnej Francji z września 1791r.. Historiografia światowa uznała te trzy dzieła za latarnie ideowe epoki. Nie bacząc na wszelkie niedostatki naszej Ustawy Rządowej, uznać musimy że jej pozycja w tradycji politycznej demokratycznej części dzisiejszego świata jest niewątpliwa i ogromna. Choćby z tego powodu Konstytucja 3 maja zasługuje na szczególną uwagę.

Komentarz/uwagi/znalezione błędy: MegaStats
Praca semestralna z "Historii Karnasia"
Odsłony:
557726 razy
Ocena:
3.92/10
Głosy:
1211
Oceń:
Szukaj - Prace - Top 10 - Dodaj pracę - Cz@t
Home | Śmieszne sms | Reklama | Napisz do nas
© Copyright by Mumin Designer 2000-2007